ŽELJEZO

Opis:

Element esencijalan za formiranje hemoglobina i crvenih krvnih stanica.

Pronađen:

- iznutrice (jetra)
- morske školjke
- tuna
- cjelovite žitarice
- suhi grašak
- voće
- orašasti plodovi
- lisnato zeleno povrće
- mahunarke
- jaja
- cikla
- tofu

Uloga:

- esencijalan za formiranje hemoglobina
- stimulira imunološki sustav
- poboljšava sportske performanse
- umanjuje umor
- sudjeluje u popravku DNA i neutralizaciji slobodnih radikala
- sudjeluje u sintezi tiroidnih hormona

Sipmtomi pomanjkanja:

- sideropenična anemija - umor, glavobolja, manjak koncentracije, pospanost, bljedoća, hladnoća ekstremiteta, tahikardije....

Terapeutske doze:

RDA za muškarce: 10 mg
RDA za žene: 18 mg

Europski RDA: 14 mg

Najveća sigurna razina:

15 mg dugotrajno
80 mg kratkotrajno

Nuspojave:

- abdominalna bol
- dijareja
- mučnina
- povraćanje
- tamna boja stolice
- tekući suplementi - privremene mrlje na zubima

- smatra se da povišena koncentracija željeza ili feritina u krvi može povećati oštećenje uzrokovano slobodnim radikalima, povećati rizik od nastanka raka jetre, dijabetesa, srčanog udara, Huntingtonove bolesti i SLE (sistemski lupus eritematosus)
- povišene doze pogoršavaju simptome reumatoidnog artritisa

- ne preporučuje se primjena anorganskog željeza (sulfat monohidrat i heptohidrat) zbog toga što uništava vitamin E, slabo se apsorbira i uzrokuje nuspojave poput konstipacije, nadutosti i mučnine
- preporučuje se koristiti organsko željezo - glukonat, fumarat, glicin

AKUTNO TROVANJE:
- oralna letalna doza: 180-250 mg/kg TT
- akutno trovanje - 20-60 mg/kg TT
- simptomi 2-6 tjedana nakon ingestije
- mučnina
- povraćanje
- abdominalna bol
- izostanak stolice
- letargija
- slabi i brzi puls
- niski krvni tlak
- groznica
- otežano disanje
- koma
- ponavljanje i pojačavanje ozbiljnosti simptoma svako 12-40 sati
- ozbiljni poremećaji kardiovaskularnog sustava, bubrega, jetre, krvi i CNS-a
- dugoročno - ciroza jetre i želuca

Kontraindikacije:

Međudjelovanja:

INTERAKCIJE S LIJEKOVIMA:
- antacidi, antagonisti H2 receptora i inhibitori protonske pumpe mogu umanjiti apsorpciju željeza
- karbidopa, levadopa, levotiroksin, metildopa, penicilamin, kinoloni, tetraciklini i bifosfati interferiraju sa željezom te se umanjuje apsorpcija željeza i djelovanje lijekova
- lijekovi koji se koriste za snižavanje kolesterola u krvi - 4 sata razmaka
- lijekovi koji se koriste za tretiranje gihta (alopurinol) mogu povećati pohranu željeza u jetri - ne preporučuje se istovremena primjena

NUTRITIVNE INTERAKCIJE:
- zbog bolje apsorpcije preporučuje se istovremena suplementacija vitaminom C i primjena organskih kiselina
- pri liječenju anemije preporučuje se istovremena suplementacija vitaminom A (poboljšava prijenos iz mjesta pohrane u koštanu srž)
- deficit bakra može uzrokovati smanjenu sintezu hemoglobina unatoč visokoj koncentraciji željeza u jetri - anemija praćena cirozom jetre
- povišen unos željeza kod dojenčadi može uzrokovati smanjenu apsorpciju bakra
- pri povišenim dozama željeza (38-65 mg/dan) smanjuje se apsorpcija cinka - potrebna suplementacija i cinkom
- kalcij smanjuje apsorpciju željeza
- fitinska kiselina inhibira apsorpciju trovalentnog (feri) željeza - učinak se umanjuje termičkom obradom
- polifenolne komponente kave i čaja inhibiraju apsorpciju feri željeza - sprječava se primjenom vitamina C
- proteini soje (tofu) umanjuju apsorpciju feri željeza - učinak se umanjuje termičkom obradom

Rizične skupine:

- djeca do 6 mjeseci starosti
- djeca od 6 mjeseci do 3 godine starosti
- adolescenti
- žene fertilne dobi
- trudnice
- učestali donori krvi
- sportaši
- osobe zaražene crijevnim parazitima
- osobe oboljele od celijakije
- osobe oboljele od atrofičnog gastritisa i upalne bolesti crijeva
- osobe oboljele od kronične bolesti bubrega
- osobe inficirane bakterijm Helycobacter pylori
- pretili
- vegani i vegetarijanci

Kompozicijske formule:

- u obliku sulfata mono i heptohidrata, glukonata, fumarata, glicina, citrata..
- u kombinaciji s vitaminom C zbog bolje apsorpcije, vitaminsko-mineralne formule

Ostale bilješke:

- suplementi su namijenjeni isključivo osobama koje su u deficitu željeza!
- nuspojave se mogu spriječiti primjenom suplemenata nakon jela i razrjeđivanjem tekućih suplemenata